24 mei 2005
Referenda liggen mij niet zo en hoe meer er geweest zijn, hoe groter de afkeer wordt. Alleen al het idee dat je moet gaan berekenen of de door jou gewenste uitslag meer gediend is bij wel of niet gaan stemmen – wie weet help je een meerderheid van andersdenkenden aan de benodigde drempel – het sluit niet aan bij mijn idee van democratie. Ik geef een keer in de vier jaar mijn mandaat aan een partij waar ik vertrouwen in heb en zou het daar liever bij laten.
Het aparte bij het komende referendum is, dat de voor- en tegenstanders onder de politieke heel anders verdeeld zijn dan normaal bij verkiezingen het geval is. Sterker nog er is nauwelijks verdeeldheid. Onder de kamerleden die we in 2003 gekozen hebben, heerst namelijk een ongekende eensgezindheid: CDA, PvdA, VVD, GroenLinks en D66, die samen 128 van de 150 zetels, oftewel 85,3% van de stemmen hebben, zijn allemaal vóór het aannemen van de grondwet, al is het niet allemaal om dezelfde reden.
Hoe groot de invloed van het referendum wordt, is afhankelijk van de opkomst en de uitslag. Hoewel het formeel om een raadgevend referendum gaat, hebben PvdA en CDA zich vooraf vastgelegd op het overnemen van de uitslag wanneer er een minimale opkomst van 30 procent is. Daarbovenop wil het CDA dan wel een meerderheid van minimaal 60 procent zien. GroenLinks, SP en D66 hebben toegezegd de uitslag ongeacht de opkomst te respecteren. Wat de VVD doet is nog onduidelijk, maar Van Aartsen wilde van de week niet verder gaan dan een eventueel nee ‘ter harte nemen’, oftewel zich daar verder niets van aantrekken.
Dat kan nog een hele rare stemverhouding worden in de kamer. Gaat straks de SP, die fel tegen is, voorstemmen, of worden D66, GroenLinks, CDA en PvdA, allemaal voorstanders, gedwongen hun standpunt te wijzigen? Als ik me niet vergis, zijn de volgende uitkomsten zijn mogelijk:
- Uitkomst A – de opkomst wordt lager dan 30%
elke partij kan stemmen volgens eigen plan en de grondwet wordt aangenomen met 85,3% van de stemmen. - Uitkomst B – opkomst hoger dan 30%, meerderheid kleiner dan 60%
- B1 – meerderheid voor
grondwet wordt aangenomen mét steun SP - B2 – meerderheid tegen
PvdA, D66, GroenLinks passen mening aan, grondwet wordt afgewezen - Uitkomst C – opkomst hoger dan 30%, meerderheid groter dan 60%
- C1 – meerderheid voor
grondwet wordt aangenomen mét steun SP - C2 – meerderheid tegen
CDA, PvdA, D66, GroenLinks passen mening aan, grondwet wordt afgewezen
Stel je voor, bij uitkomst C2 zullen vier partijen, samen goed voor 100 zetels en een tweederde meerderheid in de Tweede Kamer niet stemmen zoals ze denken dat goed is, maar precies het tegenovergestelde doen. En niet omdat is gebleken dat alle kiezers die die partijen steunden van mening zijn veranderd, maar omdat – uitgaande van het minimale scenario met precies 30% opkomst en een 60% meerderheid – 18% van de kiesgerechtigden in Nederland tegengestemd heeft. Voor de duidelijkheid, het aantal mensen dat op die vier overlopende partijen heeft gestemd bedroeg 66,7% van alle stemgerechtigden, het totaal aantal mensen dat op een partij gestemd heeft die voor de grondwet was zelfs 68,2%.
Ook de uitkomsten B1 en C1 zijn aardig, want daar is het de SP die anders moet stemmen, waarmee de grondwet opeens op 90,7% van de stemmen in de kamer kan rekenen.
En voor wie nu denkt, ja maar dat was in 2003: die aantallen wijken niet zoveel af van de nieuwste peilingen. Afhankelijk van het standpunt van de PRDV (De Vries neigt naar nee), zouden de pro-grondwet-partijen op de steun van 79,3 tot 81,3 procent van de stemmers kunnen rekenen (politieke barometer 20 mei 2005). Opvallend genoeg precies het omgekeerde van de stemverhouding in de kamer bij uitkomst C2 (bij een opkomst van 30%).
Het zou interessant zijn om na afloop van het referendum eens goed te onderzoeken waarom de niet-stemmers zijn thuisgebleven en met name diegenen die wel bij de verkiezingen naar het stemhok gaan. Geen interesse in referenda in het algemeen, geen vertrouwen dat de uitslag afdoende meegewogen wordt of vonden ze het onderwerp niet belangrijk genoeg? En ik wil dan ook meteen van die thuisblijvers weten hoe ze gestemd zouden hebben als ze wel gegaan waren. Kunnen we tenminste een beetje een indruk krijgen van hoe representatief zo’n referendum eigenlijk echt is.
03.30 uur 
