Na lezing besefte ik dat ik voorheen niet goed geluisterd had naar de redenen die de SP aanvoerde om tegen te stemmen. Ik had namelijk de notie dat ook zij vonden dat de voorgestelde grondwet niet ver genoeg gaat, te veel aandacht heeft voor economische punten en te weinig voor zaken als solidariteit en idealisme en dat hij wat magertjes is als het gaat om het democratisch proces.

Maar nee. Als ik het verhaal van Van Bommel lees, gaat het daar helemaal niet om. Zijn verhaal draait vooral om het afschermen van het Nederlandse goed voor het kwaad van de anderen. Zijn verhaal is een nationalistisch verhaal, gelardeerd met volksdemocratische reepjes spek, die inspelen op gevoelens van angst en onbehagen, die niets met deze zaak te maken hebben. Iets wat je toch eerder verwacht van die snelversplinterende partijen aan de verre rechterzijde van de politiek.

Van Bommel begint al meteen met de klacht dat de landelijke invloed zoveel kleiner wordt:
"Zo wordt in de Grondwet de positie van kleine landen zoals Nederland, door een andere weging van de stemmen, beduidend zwakker. Omdat aanvaarding van de Grondwet tevens zal leiden tot de afschaffing van het vetorecht op een fors aantal terreinen, is de kans groot dat een beperkt aantal grote landen, kleine landen als Nederland zal gaan overheersen."

Dat veto, daar heeft Nederland overigens nog nooit gebruik van gemaakt en het is goed dat andere landen dat straks ook niet meer kunnen. Een vetorecht is inherent ondemocratisch, dus weg ermee. Dan die positie van kleine landen. Die wordt kleiner, ja. Maar waarom? Omdat wordt overgegaan op een eerlijkere verdeling van de stemmen. Grote landen krijgen zo gezien meer invloed, maar dat krijgen ze omdat ze meer inwoners hebben. Waarom zou de stem van een Nederlander zoveel zwaarder moeten wegen dan die van een Pool, een Fransman of een Duitser? De SP is goddomme toch niet tegen evenredige vertegenwoordiging?

Van Bommel: "Deze Grondwet is een flinke stap op weg naar federalisering van Europa. Nederland is dan eerder op te vatten als een provincie van Europa dan als een zelfstandig land. De Duitse minister van Europese Zaken, Hans Martin Bury noemde de Grondwet daarom 'een geboortebewijs voor een enkele Europese staat' (in Die Welt, 25-2-2005)."

Bury zei echter "die Vereinigten Staaten von Europa" Misschien klinkt die combinatie van Duitse taal en grote woorden voor veel mensen al eng genoeg (en wat te denken van de combinatie Europa en Verenigde Staten?), maar Van Bommels vertaling is stemmingmakend. "Bundesrepublik Europa" mag dan ook. Misschien droomt Bury wel van 'een enkele staat', maar daarvan zijn nogal wat vormen denkbaar. De 51 deelstaten van de 'enkele Amerikaanse staat' kunnen bijvoorbeeld zelf beslissen over fundamentele zaken als de doodstraf, terwijl de soevereine staten van de EU zich zelfs hebben toegelegd op een mondiale afschaffing ervan.

Een voorbeeld van zo’n volksdemocratisch reepje spek. Van Bommel schrijft:

"Een andere nieuwigheid in de Grondwet is het burgerinitiatief. Als één miljoen mensen in een groot aantal lidstaten van oordeel zijn dat de Europese Unie een kwestie moet regelen, dan kan daartoe bij de Europese Commissie een verzoek worden ingediend. De Grondwet schrijft echter niet voor dat de Commissie dat voorstel dan ook moet uitvoeren. Het is eigenlijk niet meer dan een petitie of een brief."

Grappig, want dat burgerinitiatief noemt Van Baalen ook in zijn betoog.

"Wie 1 miljoen handtekeningen verzamelt, kan een voorstel volgens deze wensen afdwingen van de Commissie. 1 Miljoen handtekeningen lijkt veel, maar op 450 miljoen Europeanen is dat vrij makkelijk te halen. Zo kennen in Nederland alleen al de FNV, de ANWB en Natuurmonumenten meer dan 1 miljoen leden. Met steun van buitenlandse zusterorganisaties zouden zij zeker in staat moeten zijn 1 miljoen handtekeningen te verzamelen."

Combineer ik de informatie uit die twee passages, dan is Van Bommel dus verontwaardigd, omdat een eventuele actie opgezet door bijvoorbeeld de ANWB, waaronder 0,2 procent van de Europese kiezers zijn handtekening heeft gezet, niet-bindend is voor de Europese Commissie. Dat kan hij niet menen. Dit is misleidend strooien met grote getallen, waar het om kleine gaat.

Dan de minister van Buitenlandse zaken. Van Bommel:
"Als de Grondwet wordt aangenomen komt er een Europese minister van Buitenlandse Zaken. Deze zal naar buiten toe het Europese beleid verdedigen. Er is dan geen ruimte meer voor eigen standpunten."

Van Baalen daarover:
"Op het terrein van buitenlands beleid blijft unanimiteit gehandhaafd. Dat wil zeggen dat er alleen opgetreden wordt als alle landen instemmen. Het is dus niet mogelijk dat Nederland tegen zijn wil wordt ‘meegezogen’ in een buitenlands politiek avontuur.'

Had Van Bommel nou geschreven dat Van Baalens versie de officiële lijn is, maar dat hij betwijfelt of dit in de praktijk hanteerbaar is, dan had ik er nog eens over nagedacht. Maar nee, hij kiest voor simplificatie en daarmee voor foute voorlichting en bangmakerij.

Van Bommel is overigens niet altijd voorstander van Nederlandse invloed. De dienstenrichtlijn, die we aan Bolkestein te danken hebben, vindt hij bijvoorbeeld maar niets, en hier roept hij zelfs de gewraakte grote landen Duitsland en Frankrijk te hulp als medetegenstanders. Volgens die dienstenrichtlijn mogen bedrijven niet alleen in alle Europese landen concurreren, zij mogen ook hun eigen personeel meenemen. Toegegeven, dit is een lastige regel, omdat hij dankzij de economische achterstand van een aantal landen, waar de lonen nog lager zijn, de concurrentiepositie van bedrijven uit hogelonenlanden bemoeilijkt. Ik ken een Nederlands vertaler, die in Nieuw-Zeeland woont en die zijn opdrachten toegestuurd krijgt vlak voor de Nederlandse kantoren sluiten om vervolgens zijn werk af te leveren net voor ze weer opengaan. Van Bommel zou waarschijnlijk hem ook liefst verplichten zijn dagnachtritme om te gooien om oneerlijke concurrentie tegen te gaan. Ik zou liever zien dat hij benadrukte hoe belangrijk het is om economische ongelijkheid binnen Europa zo snel mogelijk weg te werken.

Mensenrechten, sociale rechten en zaken als ongelijkheid tussen man en vrouw zijn nu al goed geregeld, zegt Van Bommel. En hij vervolgt:
"Wel wordt de Europese Unie met dit verdrag een rechtspersoon en daardoor is het mogelijk om instellingen van de EU officieel aan te klagen indien men door die instellingen in strijd met de Grondwet wordt behandeld. De betekenis daarvan is onduidelijk. De meeste rechten zijn immers op nationaal niveau geregeld en schending daarvan dient dus ook bij nationale rechters ter sprake te worden gebracht."

Ja en? Ook nu al hebben burgers de mogelijkheid om naar het Europese hof te stappen wanneer ze in eigen land hun gelijk niet krijgen, als ze dat volgens Europese verdragen wel hebben. Dat ze voortaan ook nog officieel kunnen klagen tegen fouten van de Europese Unie zelf, is alleen maar een uitbreiding van die rechtspositie. Wanneer dit op nationaal niveau afgehandeld kan worden, prima, maar het feit dat het afgehandeld kan worden is toch geen verslechtering?

"Omgekeerd vormt de Europese politiek wel een bedreiging voor persoonlijke rechten zoals het recht op privacy. Zo wil de EU alle gegevens uit het digitale persoonsverkeer gaan opslaan."

Ernstige zaak inderdaad. Nog veel ernstiger is de rol die Nederland hierin heeft gespeeld, in de persoon van Brinkhorst, die tegen de zin van het nationale parlement in handelde. Maar dit speelt nu al en staat los van de grondwet.

"De Europese Grondwet is geen vrijblijvende wet. In artikel I-6 staat letterlijk: 'De Grondwet en het recht dat de instellingen van de Unie bij de uitoefening van de haar toegedeelde bevoegdheden vaststellen, hebben voorrang boven het recht van de lidstaten.'"

Correct en stel je eens voor dat dat niet zo was. Dan was de hele ophef rond het referendum ook niet nodig geweest en hadden kabinet en parlement sussend kunnen zeggen: "We zeggen nu wel ja, maar we doen in de praktijk lekker wat we zelf willen". (Dat de ja-stemmentrekkers dat laatste nu ook bij voortduring suggereren rond de uitslag van het referendum, staat hier los van)

Van Bommel is wel voor Europese samenwerking, maar alleen wanneer die verloopt volgens de regels die Nederland opstelt en uiteraard bij voorkeur dat deel van Nederland waar Van Bommel het mee eens is. Democratie? Best belangrijk. Maar Van Bommel en de SP schatten ónze democratische traditie zo hoog, dat ze ons meer macht willen geven dan landen die dat niveau volgens hun subjectieve criteria niet halen. Daarmee wordt democratie niet alleen een kwantificeerbaar maar vreemd genoeg ook een fundamenteel ondemocratisch begrip.

Ik ben AO en beide HvB's dankbaar voor deze uitgave. Ik ben van mening veranderd over de SP, maar gelukkig niet over de Grondwet: die is zelfs gesterkt door het kennisnemen van de nee-argumenten.

Zie ook: Met grote minderheid van stemmen verworpen?